Diyarbakır’da ‘Doğu Sorunu’ Paneli

DTSO Başkanı Mehmet Kaya, Doğu Sorunu raporunun 30. yıl dönümünde düzenlenen panelde sorunun sosyolojik, ekonomik ve siyasi boyutlarını vurguladı; bölgesel kalkınma, eğitim ve tüketim farkları üzerine çarpıcı veriler sundu.

Panelin Genel Çerçevesi ve Tarihçesi

Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB) öncülüğünde 1995 yılında hazırlanan “Doğu Sorunu: Teşhisler ve Tespitler” raporu, üç on yılda bir değerlendirilerek güncel dinamikleri tartışmaya açıyor. 2025 yılında Diyarbakır Ticaret ve Sanayi Odası (DTSO) Yönetim Kurulu Başkanı Mehmet Kaya tarafından “30. Yılında Doğu Raporu’ndan Bugüne” başlığıyla bir panel organize edildi. Bu panel, bölgenin sosyo‑ekonomik gerçeklerini yeniden gözden geçirme ve yeni politikalar üretme amacını taşıyor.

Sosyolojik ve Ekonomik Vurgular

Kaya, panelde raporun hazırlanma koşullarına değinerek, “1990’lı yıllarda Kürt sorunu büyük ölçüde güvenlik ve terör çerçevesinde ele alınıyordu. Faili meçhuller, terörist saldırılar ve askeri operasyonlar gündemi doldururken, toplumsal ve ekonomik yapıların derinlemesine analiz edilmesi göz ardı edilmişti.” şeklinde konuştu.

Bu bağlamda, raporun “Bu mesele sosyolojisi, ekonomisi ve siyaseti olan bir sorundur.” ifadesi, sorunun çok‑boyutlu doğasını hatırlatıyor. Kaya, “Çözüm yalnızca güvenlik politikalarıyla sınırlı kalmamalı; toplumsal eşitsizlikler, işsizlik ve altyapı eksikleri de aynı anda ele alınmalı.” dedi.

Bölgesel Kalkınma ve Teşviklerdeki Dengesizlik

Kaya, yatırım teşviklerinden Doğu ve Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nin yeterince faydalanamadığını vurguladı. “Bölgesel kalkınma amacıyla uygulanan teşviklerin yararlanma oranı %5‑6 seviyelerinde kalırken, Batı illerinde bu oran %65’e kadar çıkıyor.” ifadeleriyle mevcut politikaların eşitsiz dağılımını ortaya koydu.

Bu durumun, bölgeye yeni fabrikaların, lojistik merkezlerin ve teknolojik yatırımların gelmesini zorlaştırdığını belirten Kaya, “Teşviklerin yerel yönetimlerle daha etkili bir koordinasyonu sağlanmalı, bölgeye özgü projeler desteklenmelidir.” şeklinde öneride bulundu.

Eğitim ve Temel Tüketim Harcamalarındaki Çarpıcı Farklar

Panelde sunulan istatistikler, Batı ve Doğu arasındaki eğitim harcaması farkının 26 kata çıktığını gösteriyor. Aynı zamanda gıda harcamalarında 22 kata varan bir uçurum bulunuyor. Kaya, “Bu tablo, güvenlik merkezli bakış açısının bir sonucudur; bölgeye yatırım yapılmadıkça sosyal göstergeler geride kalacaktır.” diye ekledi.

Diyalog ve Müzakere Çağrısı

Son bölümde, Kaya Türkiye’de son dönemde Kürt sorununa yönelik bir di̇yalog sürecinin konuşulduğunu hatırlatarak, “İsmi ne olursa olsun, bugün diyalog ve müzakerenin konuşuluyor olması önemlidir. Ancak hâlâ farklı bakış açılarına alan açmakta zorlanıyoruz.” şeklinde bir uyarı yaptı. Bu sözler, sorunun sadece ekonomik ya da güvenlik boyutuyla sınırlı kalmayıp, siyasi irade ve toplumsal uzlaşı gerektirdiğini bir kez daha gözler önüne serdi.

Gelecek Perspektifi

Panel, katılımcılara bölgenin geleceği için somut öneriler sunma fırsatı verdi. Yerel yöneticiler, iş dünyası temsilcileri ve akademisyenler arasında gerçekleşen bu çok‑paydaşlı tartışma, Doğu Sorunu’nun sadece bir rapor kalmayıp, politika gündeminde kalıcı bir yer edinmesi gerektiğini işaret ediyor. “Sürdürülebilir kalkınma, eşit eğitim fırsatları ve kapsamlı di̇yalog, bölgenin gerçek potansiyelini ortaya çıkarmak için şarttır.” diyerek kapanışı yaptı.