PFAS Kimyasalları ve Sağlık Riski: Anne Kendisini ve Çocuklarını Koruma Mücadelesi

Kan testinde PFAS seviyeleri yüksek çıkan bir anne, kimyasalların sağlık risklerini keşfediyor ve azaltma stratejileri geliştiriyor.

PFAS Nedir?

Per‑ ve poli‑floroalkil maddeler (PFAS), yaklaşık 10 000 farklı kimyasaldan oluşan bir grup olup, su geçirmez giysilerden yapışmaz tavalara, elektronik cihazlardan tıbbi ekipmanlara kadar neredeyse her alanda kullanılıyor. Bu maddeler kalıcı kirleticiler olarak tanımlanır; doğada kolayca parçalanmaz ve zamanla birikir.

Kişisel Deneyim: Kan Testi ve Şok Sonuç

Kan testi için kliniğe girdiğimde tek düşündüğüm, kamera karşısında korkak görünmemekti. Testin ne kadar bir şey ortaya çıkaracağını ise düşünmemiştim. İğnelerle aram pek iyi değildi, fakat BBC Panorama’nın “sonsuz kimyasallar” araştırması kapsamında PFAS seviyemi ölçtürmek istedim.

İki küçük çocuk annesi olarak, bu kimyasalların ailem üzerindeki etkisini merak ediyordum. Sonuçlar geldiğinde mililitre başına 9,8 ng PFAS tespit edildi – bu, uzman Dr. Sabine Donnai’nin “2 ng üzeri seviyeler sağlık riskini ortaya çıkarır” uyarısının çok üzerindeydi. Dr. Donnai, “Kan dolaşımında PFAS olmayan hiç kimseye rastlamadık” diyerek durumu netleştirdi.

Sağlık Üzerindeki Potansiyel Etkiler

Bilim insanları PFAS’ın kısırlık, tiroid bozuklukları, böbrek ve karaciğer kanseri gibi ciddi hastalıklarla ilişkili olabileceğini belirtiyor. Kraliyet Kimya Derneği’nden Stephanie Metzger, “PFAS vücuda bir kez girdiğinde orada kalır, yavaş yavaş birikir ve sistemlerimizi etkiler” şeklinde uyarıyor.

Anne olarak en çok endişelendiğim şey, PFAS’ın hamilelik döneminde fetal gelişim ve bebeklere aktarılmasıydı. Dr. Donnai, “PFAS seviyeleri hamileliğinizden önce daha da yüksek çıkabilir, mutlaka çocuklarınıza da aktarılmış olabilir” dedi.

Uzman Görüşleri ve Azaltma Stratejileri

Dr. Donnai, PFAS seviyelerini sıfıra indirmek mümkün olmasa da önümüzdeki iki‑üç yıl içinde stratejik adımlarla azaltılabileceğini vurguladı. En etkili önerileri:

Lif Tüketimini Artırmak – yulaf, arpa, fasulye, kuruyemiş ve tohumlar; ayrıca jel oluşturan lif takviyeleri.

Evdeki Kaynakları Belirlemek – yapışmaz pişirme kaplarını seramik, paslanmaz çelik veya dökme demir gibi PFAS içermeyen alternatiflerle değiştirmek; su filtresi kullanmak; “floro” ya da “PTFE” içeren temizlik, makyaj ve saç ürünlerinden kaçınmak.

Dr. Federica Amati, su filtrasyonu ve tencere seçiminin önemine değindi: “Su filtresi satın almak bile maruz kalmayı %30‑40 azaltabilir, çizik yapışmaz tavalar ise atılmalı.” Ayrıca, ev tozunun birikmesini önlemek için günlük süpürme ve pencere havalandırması önerdi.

Çocuk Ürünleri ve PFAS

Anne adayı Pam Kavanagh, PFAS içeren su geçirmez giysiler ve montlarla şaşkına döndü. BBC araştırmasına göre, Mountain Warehouse’dan alınan bir çocuk montunda PFAS tespit edildi. Şirket, ürünün üç yıldan eski bir partiden geldiğini ve “İngiltere güvenlik standartlarını karşıladığını” iddia etti, ancak PFAS’ın tamamen çıkarılması için çalışmalar sürdüğünü belirtti.

Birmingham Üniversitesi Prof. Stuart Harrad, PFAS içeren kumaşların ciltle uzun süre temas ettiğinde emilebileceğini ve deri bariyerini zayıflatabileceğini açıklıyor. Bu nedenle işlenmemiş, sertifikalı olmayan kumaşlardan kaçınmak kritik.

Gıda ve Tarımda PFAS

Avrupa Gıda Güvenliği Kurumu, balık, et, yumurta ve meyve gibi gıdaların PFAS’a maruz kalma riskinin yüksek olduğunu bildiriyor. Manchester Metropolitan Üniversitesi Prof. David Megson, “PFAS, meyvelere yapışarak yağmurda yıkanmaz, bu da birikmesine sebep olur” diyor. Özellikle şarap üretiminde kullanılan pestisitlerin PFAS içerebildiği vurgulandı.

Politik ve Endüstri Perspektifi

Avrupa Komisyonu, 10 000’i aşkın PFAS kimyasalının tamamen yasaklanması için üye ülkelerle görüşmeler yürütüyor. İngiltere hükümeti bazı PFAS’ları kısıtlama düşüncesinde, ancak kapsamlı bir yasak konusunda henüz net bir taahhüt vermedi.

Kimya Endüstrileri Birliği ise PFAS’ın birçok temel kullanım alanı olduğunu ve güvenli alternatiflerin henüz geliştirilmediğini savunuyor. Bu gerilim, halk sağlığı ve endüstriyel çıkarlar arasındaki dengeyi zorlayıcı bir konu hâline getiriyor.

Kapanış: Kişisel Bir Plan ve Umut

İlk kan tahlillerim bir belgesel sahnesi gibi görünse de, kimyasalların bedenimde olduğunu öğrenince bu durumun göz ardı edilemeyeceğini fark ettim. Maruz kalışı azaltmak için bir plan yapmış olmak, küçük bir teselli; aynı zamanda bu planı sürekli güncellemek ve toplumsal farkındalığı artırmak gerektiğinin bilincindeyim.