Akaryakıt İstasyonlarında Market Sorunu! Esnafın Çığlığı Büyüyen Süpermarketlere Dönüşüyor

Giriş ve Sorunun Tanımı

TESK (Türkiye Esnaf ve Sanatkarlar Konfederasyonu) Genel Başkan Vekili ve Antalya Esnaf ve Sanatkarlar Odaları Birliği (AESOB) Başkanı Adlıhan Dere, son dönemde akaryakıt istasyonlarındaki marketlerin küçük bakkal, büfe ve pastane ölçeğinden çok daha büyük, 60‑70 metrelik süpermarket tipine dönüşerek gıda, temizlik, maden yağı ve hatta cam suyu gibi farklı ürün gruplarını aynı çatı altında satmaya başladığını dile getirdi.

Mevzuat Çatışması ve Esnafın Endişeleri

Dere, “Bizim büfelerimiz, bakkallarımız, pastanelerimiz, kafelerimizde sattığımız tüm gıda ürünleri ile yan yana yağ, üstübü gibi ürünler beraber satılmaya başladı. Bunun da bir mevzuatı var ama bence şu anda o mevzuatı aşmışlar” diyerek, mevcut işyeri açma ve çalışma ruhsatlarının sadece akaryakıt satışı üzerine düzenlendiğini ve diğer ürün gruplarının bu ruhsatlar kapsamında denetlenmediğini vurguladı.

Esnaf, aynı zamanda sigara satışındaki finansal dengesizlik ve uzun ödeme vadeleri nedeniyle de zor durumda. “Bizim sigara satışlarımız için 3,8 % kar elde ediyoruz; bu para 32 gün sonra hesabımıza geçiyor. Bu sürede %4’ün üstünde banka komisyonu ödüyor, net kârımız sıfır oluyor” şeklinde açıklama yaptı.

Ekonomik ve Sosyal Etkileri

Akaryakıt istasyonlarındaki marketlerin bu denli büyümesi, yerel küçük esnafın rekabet gücünü erozyona uğratıyor. Özellikle kırsal ve şehir dışı bölgelerde, istasyonların 7/24 hizmet vermesi, vatandaşların en yakın market olarak bu noktalara yönelmesine neden oluyor. Bunun sonucunda, mahalle bakkallarının cirosu düşüyor, işgücü kaybı ve işsizlik riski artıyor.

Dere, “Yeni tadilatlarla içinde market, pastane, kafe gibi birçok farklı işletme yer alıyor. Asıl esas alanı akaryakıt. Bu çeşitlilik mevzuat dışı ve denetimsiz bir hâle geliyor” diyerek, denetim eksikliğinin uzun vadede tüketici güvenliği ve ürün kalitesi açısından da risk oluşturduğunu belirtti.

Mevzuat Çalışması ve Çekidüzen Talebi

TESK, ilgili bakanlık ve belediyelerle birlikte mevzuatın revize edilmesi için çalışmalar başlatacağını duyurdu. “Mevzuatı araştıracağız, uzmanlarla görüşeceğiz ve gerekirse bir çekidüzen talep edeceğiz. Bu durum bir zapturapt altına alınmalı” şeklinde konuştu.

Ayrıca, esnafın “tek işi bu, para kazanıp evine ekmek götürmek” olduğu, akaryakıt istasyonlarındaki geniş çaplı marketlerin bu temel amacı tehdit ettiği vurgulandı.

Gelecek İçin Öneriler

1. **Mevzuatın Genişletilmesi:** Akaryakıt istasyonları içinde satılan ürün gruplarının açıkça tanımlanması ve ruhsatlandırılması.

2. **Denetim Mekanizmalarının Güçlendirilmesi:** Belediyeler ve ilgili bakanlıkların periyodik denetimleri artırması.

3. **Rekabetin Korunması:** Küçük esnafın haklarını koruyan, büyük marketlerin tek tip işletme olarak faaliyet göstermesini engelleyen düzenlemeler.

4. **Finansal Destek ve Ödeme Sürelerinin Kısaltılması:** Bayi ve bakkalların nakit akışını iyileştirecek finansal düzenlemeler.

Bu adımlar, hem tüketicinin hem de yerel esnafın menfaatini koruyacak, aynı zamanda akaryakıt sektörünün sürdürülebilirliğini sağlayacaktır.