Hız Reklamları Kuryeleri Hayati Tehlikeye Sürüyor

Platformların Puan ve Slot Sistemi

Türkiye’de yemek ve paket teslimat hizmeti sunan dijital platformlar, puan ve slot sistemi adı verilen bir algoritma ile kurye performansını ölçüyor. Kurye düşük puan aldığında görünürlüğü azalıyor, sipariş sayısı düşüyor ve gelirleri ciddi biçimde etkileniyor. Bu durum, kuryeleri ‘hız yapmaya’ ve kısa sürede daha fazla sipariş tamamlamaya zorlayarak riskli bir yarışa sürüklüyor.

Kurye Üzerindeki Algoritma Baskısı

Platformların reklamlarında sıklıkla kullanılan “Hızlı Teslimat” vurgusu, müşterilerin 30‑40 dakika içinde paketini alacağı beklentisini pekiştiriyor. Ancak algoritma, her sipariş için belirli bir zaman dilimi (genellikle 10‑15 dakika) tanımlıyor ve bu sürenin aşılması durumunda kuryenin puanı düşüyor. Algoritma baskısı adı verilen bu süreç, kuryelerin kırmızı ışıkta geçme, yaya geçitlerini ihlal etme gibi tehlikeli davranışlara yönelmesine neden oluyor.

Saha Görüşleri: Kurye ve Uzman Açıklamaları

Cem Burak Karagülle (Samsun) “Platformların reklamları kuryeleri hıza teşvik ediyor. Müşteriler 30‑40 dakikada paketini bekliyor, ancak gerçek süreç 10 dakikaya indirildiğinde algoritma baskısı ortaya çıkıyor. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı bu reklamları yasaklamış olsa da hâlâ yaygın.” şeklinde konuştu.

Kurye Cemal Uz ise, “Motosiklet kazaları artıyor. Firmalar ‘paketi X dakikada götür’ diyor, bonusları da bu hıza bağlı. Bu yüzden kuryeler kırmızı ışıkta geçmek, yaya ihlallerine maruz kalmak zorunda kalıyor. Bakanlık hızlı teslimat süresini kaldırdı ama 15‑20 dakikalık sınır hâlâ var ve risk devam ediyor.” dedi.

Şenol Bilgin ise, “Popüler platformlarda her siparişin altında bir süre yazıyor. Bu süre artık yasak olsa da kuryeler reklamların etkisiyle 5‑10 dakikada teslim etmeye çalışıyor. Geç kalınca slot kayboluyor, kazanç düşüyor.” ifadelerini kullandı.

Güvenlik ve Düzenleyici Sorunlar

Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, 2023 yılında “hız reklamı”nı yasaklamış ve teslimat süresi limitlerini kaldırmıştı. Ancak platformların algoritmik kontrol mekanizmaları hâlâ kuryeleri belli bir zaman diliminde teslimat yapmaya zorlıyor. Bu durum, hem trafik güvenliğini hem de işçi sağlığını tehdit ediyor. Uzmanlar, denetleme kurulunun bu algoritmik baskıyı incelemesi ve platformları sorumlu tutması gerektiğini vurguluyor.

Çözüm Önerileri ve Gelecek Perspektifi

Uzmanlar, aşağıdaki adımları öneriyor:

1. Şeffaf Puanlama Sistemi: Kurye değerlendirmeleri açık ve adil olmalı, düşük puanlar tek bir gecikmeye dayanmamalıdır.

2. Teslimat Süresi Esnekliği: Platformlar, yoğun saatlerde ve yoğun trafik bölgelerinde daha uzun teslimat süreleri tanımalı.

3. Teşviklerin Yeniden Düzenlenmesi: Bonuslar sadece hız yerine güvenli sürüş ve müşteri memnuniyeti üzerine kurulmalı.

4. Denetleme ve Yaptırımlar: Bağımsız denetleme kuruluşları, algoritma baskısını periyodik olarak incelemeli ve ihlal eden platformlara ceza kesmeli.

Bu önerilerin hayata geçirilmesi, kuryelerin yaşam kalitesini artırırken, şehir içi trafik güvenliğini de güçlendirecektir. Hız reklamlarının ve yapay baskının kaldırılması, sadece kuryeler için değil, tüm toplumsal fayda sağlayacak bir adım olacaktır.