İdrar Yolu Enfeksiyonu Çocuklarda Ciddi Riskler Taşıyor

Çocuklarda İdrar Yolu Enfeksiyonunun (İYE) Önemi

Prof. Dr. Duygu Övünç Hacıhamdioğlu, VM Medical Park Pendik Hastanesi Çocuk Nefroloji Uzmanı olarak, çocukluk döneminde en sık karşılaşılan enfeksiyonlardan biri olan İYE’nin erken tespit edilmemesi halinde böbreklerde kalıcı hasara yol açabileceğini belirtti.

İYE’nin Tanımlanması

Üst İYE (piyelonefrit) böbreğe yayılırken, alt İYE (sistit) yalnızca mesaneyi etkiler. Hastalar genellikle idrar yaparken yanma, sık idrara çıkma, yeni başlayan ıslatma gibi belirtilerle başvurur. 38°C üzerindeki ateş, titreme ve kusma gibi sistemik bulgular özellikle 2 yaş altı çocuklarda üst İYE’yi işaret edebilir.

Kız Çocukları ve Diğer Risk Faktörleri

Prof. Dr. Hacıhamdioğlu, kız çocuklarının erkeklere göre daha yüksek risk taşıdığını ve 1 yaşından küçük sünnetsiz erkeklerin ise sünnetli erkeklere göre daha savunmasız olduğunu vurguladı. Diğer risk faktörleri arasında:

• Birinci derece akrabalarda İYE öyküsü
• Ailede/kişide ürolojik anomaliler
• Mesane ve/veya bağırsak disfonksiyonu
• Mesane kateterizasyonu
• Obezite
• İmmün yetmezlik
• Şeker hastalığı

Tanı Süreci

Tanı, fizik muayene sonrası idrar tahlili ve kesin tanı için steril toplama ya da kateterizasyonla elde edilen idrar örneğinde kültür yapılmasıyla konur. Anlamlı bakteri üremesi, enfeksiyonun varlığını doğrular.

Tedavi Gecikmesinin Sonuçları

Üst İYE’nin tedavisinde gecikme, böbrek skarlaşmasına neden olabilir. Uzun vadeli komplikasyonlar arasında hipertansiyon, proteinüri ve son dönem böbrek hastalığı yer alır. Tekrarlayan enfeksiyonlar, doğuştan gelen anatomik anormallikler ve mesane‑bağırsak disfonksiyonları riski artırır.

İleri Tetkik ve İzlem

Tekrarlayan İYE, alışılmadık patojen, aile öyküsü, büyüme geriliği, hipertansiyon ve antibiyotik direnci gibi durumlarda, ultrason, MR urography ve fonksiyonel testler gibi ileri görüntüleme yöntemleri uygulanmalıdır.

Uzun Vadeli Önlemler ve Yaşam Tarzı Tavsiyeleri

İYE’li çocukların ailelerine tedbirli bir izleme önerilir: ateş ve idrar yolu belirtilerinde hemen sağlık kuruluşuna başvurma, düzenli idrar kültürü takibi ve gerekirse ürolojik değerlendirme. Su alımını artırmak, iki‑üç saatte bir planlı tuvalet, “çift boşaltım” tekniği ve kafein, gazlı içecek, çikolata gibi irritanlardan kaçınmak korunmada etkilidir. Ayrıca hijyen (kız çocuklarında önden arkaya temizlik) ve kabızlıkta laksatif kullanımı önerilir.

İstatistiksel Bakış

Türkiye’de 5‑12 yaş arası çocukların %7‑10’unun yaşamları boyunca en az bir kez İYE yaşadığı tahmin edilmektedir. Erken tanı ve tedavi, böbrek fonksiyon kaybını %80’e kadar azaltabilmektedir. Bu nedenle, ailelerin ve sağlık çalışanlarının bilinçlendirilmesi, çocuk sağlığı açısından kritik bir adımdır.

Son Söz

İdrar yolu enfeksiyonları, çocuklarda çoğu zaman hafif semptomlarla başlayıp, zamanla ciddi böbrek komplikasyonlarına dönüşebilen gizli bir tehdit oluşturur. Erken tanı, hızlı tedavi ve yaşam tarzı değişiklikleri bu sürecin olumsuz seyrini önlemenin temel anahtarıdır.