İran’da Ekonomik Protestolar Şiddetli Devam Ediyor: En Az Yedi Ölü ve 29 Gözaltı

İran’da para biriminin değer kaybının tetiklediği protestolar beşinci gününde, güvenlik güçleriyle çatışmalarda en az yedi kişi öldü, 29 kişi gözaltına alındı.

Protestoların Gelişimi

İran’da ulusal para birimi riyalin ani ve keskin değer kaybı, halk arasında büyük bir öfke dalgası yarattı. 28 Aralık’ta Tahran’da Alaeddin Pasajı’nda başlayan eylemler, hızla Büyük Çarşı ve diğer ticaret merkezlerine yayıldı. Ülkenin farklı bölgelerinde, özellikle Lordegan, Azna, Kouhdasht ve Marvdasht gibi şehirlerde çatışmalar şiddetlendi.

Ölüm ve Gözaltılar

Yarı resmi Fars Haber Ajansı’nın bildirdiğine göre, Lordegan’da iki kişi, Azna’da üç kişi ve Kouhdasht’da bir kişi hayatını kaybetti. Norveç merkezli insan hakları örgütü Hengaw, Marvdasht’taki bir gencin öldürüldüğünü ve Lordegan’da ölenlerin Ahmed Celil ile Seccad Velamaneş olduğunu açıkladı. Toplamda 29 kişi, aralarında kadın ve çocukların da bulunduğu bir grup, güvenlik güçleri tarafından gözaltına alındı.

Ekonomik Nedenler

İran riyali, serbest piyasada 1 milyon 440 bin riyal seviyesini aştı; aynı dönemde resmi yıllık enflasyon %52’nin üzerine çıktı. Bu durum, elektronik mağazalarının kapanmasına, işsizliğin artmasına ve halkın alım gücünün ciddi şekilde azalmasına yol açtı. Ekonomik sıkıntılar, özellikle düşük gelirli aileleri ve genç nüfusu derinden etkiliyor.

Üniversite ve Şehirlerdeki Gösteriler

Salı günü eylemler, İsfehan, Kerec, Kirmanşah, Meşhed ve Şiraz gibi şehirlerde de patlak verdi. Başkent Tahran’da İran Bilim ve Teknoloji Üniversitesi, Şehid Beheşti Üniversitesi ve Tahran Üniversitesi gibi birçok yükseköğretim kurumunda öğrenciler sokaklara döküldü. Üniversite kampüslerinde yürütülen yürüyüşler, özellikle gençlerin ekonomik taleplerini ve siyasi reform isteğini dile getirdi.

Hükümetin Tepkisi

Güvenlik güçleri ve Besic milis grupları, protestoculara karşı sert müdahalelerde bulundu; 13 polis ve Besic üyesi yaralandı. Reformist Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, protestoların “meşru talepler” olduğunu kabul ederek ulusal birlik çağrısı yaptı. Merkez Bankası Başkanı istifasını sunup yerine Abdülnasır Hemmati atadı; ancak Dini Lider Ali Hamaney ve üst düzey karar vericilerin tutumu hâlâ belirsiz.

Uluslararası ve İnsan Hakları Açıklamaları

İnsan hakları örgütü Hengaw, güvenlik güçlerinin kullandığı şiddete ve gözaltı sayısına dikkat çekti. Örgüt, özellikle kadın ve çocukların gözaltına alındığını vurgulayarak uluslararası kamuoyundan acil müdahale talep etti. Sosyal medyada paylaşılan video ve fotoğraflar, araçların ateşe verilmesi ve polis ile protestocular arasındaki yoğun çatışmayı belgeledi.

Sosyal Medyada Yansımalar

Twitter, Instagram ve Telegram’da #İranProtestoları etiketi milyonlarca kez paylaşıldı. Kullanıcılar, “Dini yönetim hedef alınmalı”, “Ekonomik baskı sona ermelidir” gibi sloganlarla tepkilerini dile getiriyor. Görüntülerde, demonstrasyon sırasında yanmış araçlar, kırılan camlar ve polis kalkanları sıkça görülüyor.

Gelecek ve Olası Senaryolar

Uzmanlar, protestoların devam etmesi durumunda ülkenin ekonomik istikrarının daha da erozyona uğrayacağını, yabancı yatırımcıların çekilmesinin olası bir senaryo olduğunu belirtiyor. Ayrıca, artan sosyal gerilimlerin siyasi istikrarı tehdit edebileceği ve bölgesel güvenlik dengelerini etkileyebileceği uyarısında bulunuyor.