Peru’nun Çölünden Meyve Bahçelerine

Ica bölgesi, çölleşmiş topraklarını meyve bahçelerine çevirerek Peru’nun tarım ihracatını büyük ölçüde artırdı; fakat su kaynakları üzerindeki baskı ve sosyal eşitsizlikler bu başarıyı tehdit ediyor.

Peru’nun Çölünden Meyve Bahçelerine: Bir Dönüşümün Hikayesi

Peru’nun çölleşmiş uçsuz bucaksız topraklarıyla bilinen Ica bölgesi, son üç on yılda tarım ürünleriyle anılmaya başladı. 1990’lı yıllara kadar deniz kıyısındaki bu alanlarda sadece kum ve dalgalar görülürken, bugün yaban mersini, üzüm ve diğer meyvelerin geniş ekim alanlarıyla dolu bir manzara hâkim.

Bu dönüşüm, Peru Tarımı Geliştirme ve Sulama Bakanlığı’nın verilerine göre 2010‑2024 yılları arasında tarım ihracatının yıllık ortalama %11 büyümesiyle desteklendi; 2024 yılında ihracat 9,1 milyar dolar seviyesine ulaştı. Ülke, sofra üzümü ve yaban mersini ihracatında dünyanın en büyük sağlayıcılarından biri konumuna geldi.

Yaban mersini, 2008’den önce Peru’da neredeyse hiç üretilmeyen bir meyveydi. Büyük ölçekli üretim kapasitesi, ülkeyi ABD, Avrupa, Çin ve diğer pazarlara kritik bir tedarikçi haline getirdi.

Ekonomik Patlamanın Arkasındaki Politikalar

Süreç, 1990’larda Cumhurbaşkanı Alberto Fujimori’nun liberal reformlarıyla başladı. BBC Mundo’ya konuşan ekonomist César Huaroto, “Gümrük engellerinin azaltılması, yabancı yatırım teşviki ve idari maliyetlerin düşürülmesi temel atıldı” diyerek bu dönüşümün siyasi altyapısını özetliyor.

“Başlangıçta odak madencilikti, ancak 2000’li yılların başında tarım ihracatı potansiyelini gören bir iş elit tabakası ortaya çıktı” diyen Huaroto, bölgenin ekolojik zorluklarını aşmak için yeni teknolojilere yöneldiğini vurguluyor.

Sulama ve Su Kıtlığı

Çöl ortamında suyun getirilmesi, bölgeyi “çok verimli bir toprak” hâline getirdi. Ana Sabogal, “Büyük oyuncuların özel yatırımları ve damla sulama gibi yenilikler, çöldeki su kıtlığını bir avantaja dönüştürdü” diye açıklıyor. Ancak bu su, yeraltı rezervlerinin hızla tükenmesi riskini beraberinde getiriyor.

İç bölgelerdeki çiftçiler, su kuyularının derinliği 5 metreden 100 metreye çıkınca üretim maliyetlerinin artmasıyla mücadele ediyor. Rosario Huayanca, “Yeni kuyu açılması yasak, büyük ihracatçılar suya öncelikli erişim sağlarken, küçük çiftçiler susuz kalıyor” diye uyarıyor.

Sosyal ve Çevresel Etkiler

İhracatın hızlı büyümesi, yerel ekonomiyi canlandırsa da toplumsal eşitsizlikleri derinleştiriyor. Küçük çiftçiler, artan su maliyetleri ve arazi fiyatlarındaki artış nedeniyle tarlalarını büyük şirketlere satmak zorunda kalıyor. Huaroto, “Kayıt dışı çalışanların istihdamı ve gelir artışı gözlemlense de, birçok aile sürdürülebilir bir geçim sağlamakta zorlanıyor” diyor.

Ekolojik açıdan, geniş çapta sulama projeleri bölgenin doğal ekosistemlerini değiştiriyor. Doğal sera olarak tanımlanan mikro iklim, sadece tarıma hizmet ediyor; fakat bu durum, bölgedeki biyolojik çeşitliliğin ve yerel su döngüsünün bozulmasına yol açabilir.

Gelecek Senaryoları

Uzmanlar, mevcut su kullanımının yıllık %30 oranında artması halinde bölgenin su rezervlerinin 2030‑2035 yılları arasında kritik bir seviyeye ulaşacağını belirtiyor. Bu uyarıyı dikkate alarak, akıllı sulama, güneş enerjili pompa sistemleri ve su geri dönüşüm tesisleri gibi sürdürülebilir çözümler öneriliyor.

Ayrıca, ihracatın değer zincirine organik sertifikasyon ve karbon ayak izi azaltma gibi ekolojik standartların eklenmesi, Peru’nun uluslararası pazarlardaki rekabet gücünü artırabilir. Bu adımlar, hem çevresel baskıyı hafifletir hem de yüksek katma değerli ürünler üretme fırsatı sunar.

Sonuç olarak, Ica ve kuzey Piura gibi bölgeler, Peru’nun ekonomik büyümesinin itici gücü hâlâ olsa da, su kıtlığı, arazi mülkiyeti ve çevresel sürdürülebilirlik konularındaki tartışmalar, bu başarıyı uzun vadede tehdit ediyor. Politika yapıcıların, ihracat gelirlerini sosyal adalet ve ekolojik denge ile dengeleyen bir çerçeveye oturtması, bölgenin gelecekte de “çöl bahçeleri” olarak anılmasını sağlayabilir.