Türkiye’de Manda Popülasyonu Düşüyor: Samsun’da Kritik Bir Azalma

Türkiye’nin manda sayısı, son üç on yılda %53 azalarak dünyanın en hızlı düşen popülasyonlarından biri haline geldi. Uzmanlar, bu gerilemenin yalnızca nicelik değil, nitelik açısından da kritik bir döneme işaret ettiğini vurguluyor.

Mandaların Küresel ve Yerel Dinamikleri

Ondokuz Mayıs Üniversitesi (OMÜ) Ziraat Fakültesi Tarım Ekonomisi Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Bakiye Kılıç Topuz, dünyada manda popülasyonunun %34 oranında artış gösterdiğini, ancak Türkiye’de aynı dönemde %53 oranında bir düşüş yaşandığını belirtti. “Yaptığımız analizler sonucunda manda popülasyonunun ciddi bir tehdit altında olduğunu söyleyebiliriz” dedi Topuz.

Uzman, bu gerilemenin sadece hayvan sayısı olarak değil, manda sütü üretimindeki payın da %0,04 gibi çok düşük bir seviyeye gerilemesiyle birlikte değerlendirilmesi gerektiğini vurguladı.

Samsun’da Manda Yoğunluğu ve Bölgesel Dağılım

Türkiye’deki manda varlığının büyük bir kısmı Samsun ilinde toplanmıştır. Toplam 162 bin mandadan 80 bin’i süt mandasıdır ve hayvan varlığı içinde %12’lik bir paya sahiptir. Samsun’daki mandaların %60’ı Bafra ve 19 Mayıs ilçelerinde yoğunlaşmaktadır. Bu iki ilçede 19.495 manda bulunmakta, bunların 11.000 i süt mandasıdır.

Topuz, “Projelerimizi bu yoğunlaşmış popülasyon üzerinden yürütüyoruz” diyerek bölgesel odak noktasını vurguladı.

Manda Sütünün Ekonomik Potansiyeli

Mandacılık, düşük maliyetli bir hayvancılık faaliyeti olarak öne çıkmaktadır. Manda sütü, protein oranı yüksek, kolesterol düşük ve mineral bakımından zengindir. Türkiye’de çiğ manda sütü üretim değeri yıllık 3,4‑6,5 milyar TL arasında değişirken, bu süt tereyağı, kaymak ve yoğurt gibi işlenmiş ürünlere dönüştürüldüğünde değerinin 3‑4 kat artması beklenmektedir.

Samsun’da manda sütü üretiminin ekonomik değeri ise 475 milyon‑900 milyon TL arasında değişiyor. Bu rakamlar, manda sütü ürünlerinin pazarlama ve markalaşma stratejileriyle önemli bir gelir kaynağı olabileceğini gösteriyor.

Mandacılığın Diğer Avantajları

Mandalar, hastalıklara karşı dirençli, iklim değişikliğine uyumlu ve bakım maliyetleri düşük hayvanlardır. İnsan sağlığı açısından manda sütü, sığır sütüne göre daha yüksek protein ve daha düşük kolesterol içerir. Ayrıca, manda eti, sığır etine göre daha düşük kalori değeriyle öne çıkar.

“Nicelikten çok niteliğin ön plana çıkarılması gerektiğini düşünüyoruz” şeklindeki ifadeler, sektörde kalite odaklı bir dönüşüm ihtiyacını işaret ediyor.

Uzmanlar, manda sayısının az olması durumunda bile, markalaşma ve yüksek katma değerli ürünlerle Türkiye’nin bu alanda rekabet avantajı sağlayabileceğini belirtiyorlar. Özellikle mozzarella peyniri gibi dünya çapında tanınan ürünlerin mandasütünden üretilmesi, uluslararası pazarda Türkiye’nin yer almasını mümkün kılabilir.

Gelecek İçin Öneriler ve Stratejiler

Topuz ve ekibi, manda popülasyonunun sürdürülebilir bir şekilde artırılması için şu adımları öneriyor:

• Genetik iyileştirme ve ısıklı ırkların seçilmesi,
• Mandacılıkta modern besleme ve bakım tekniklerinin yaygınlaştırılması,
• Ürün çeşitliliği (peynir, yoğurt, yağ) ve katma değerli gıda ürünlerinin geliştirilmesi,
• Markalaşma ve ihracat odaklı stratejilerin oluşturulması.

Bu adımlar, hem sayısal azalışı durdurmak hem de manda sütü sektörünün ekonomik katkısını artırmak için kritik öneme sahiptir.