Ukrayna’da Asker İntiharları: Gizli Bir Trajedi

Ukrayna’da asker intiharları, savaşın görünmeyen bir yüzü olarak aileleri, toplumları ve devlet politikalarını derinden etkiliyor. Bu haber, Katerina, Mariyana, Viktoria ve Oksana gibi kadınların yaşadıklarını ve sistemin eksik yönlerini ortaya koyuyor.

Katerina’nın Kayıp Oğlu Orest’in Hikâyesi

Katerina, gözyaşlarını tutamadan Orest’in ölümünü anlatıyor. 2023 yılında Donetsk bölgesindeki Chasiv Yar yakınlarında cephede görev yapan genç, resmi açıklamaya göre “kendi kendine verdiği bir yara” sonucu hayatını kaybetti. Ancak Katerina, oğlunun ölümünün bir intihar olduğunu ve bu gerçeğin kamusal alanda gizlenmesini istiyor.

Orest, görme bozukluğu nedeniyle ilk etapta askerlikten muaf tutulmuştu. “Görme bozukluğum yeniden değerlendirildi ve savaşmaya uygun olduğum söylendi” diyor Katerina. Çoğu zaman “kabul edilmeyi bekleyen bir genç” olarak tanımlanan Orest, muhabere uzmanı olarak cepheye gönderildi ve kısa sürede içine kapanık, depresif bir hâl aldı.

Oğluna hâlâ her gün mektup yazan Katerina, 650’den fazla mektup kaleme aldığını belirtiyor. “O’nun ölümü bir hukuki boşlukta kayboldu; Ukrayna’da intihar, savaş dışı kayıp olarak kabul ediliyor” diye ekliyor. Aileye tazminat, askeri onur veya kamuoyu takdiri tanınmıyor.

Diğer Sessiz Hikâyeler: Mariyana ve Anatoliy

Mariyana, Kievli bir anne, 2022’de gönüllü olarak savaşa katılan kocası Anatoliy’nin trajik sonunu anlatıyor. Anatoliy, Bahmut yakınlarındaki bir makinalı tüfekçi olarak görev yaptı; bir görevde 50 asker öldürüldükten sonra yaralanıp kolunun bir kısmını kaybetti.

Hastane bahçesinde intihar eden Anatoliy’in gömülmesine askeri tören izni verilmedi. “Savaş onu mahvetti, artık kahraman değil” diyor Mariyana, devletin yarı yolda bıraktığını ve ailesini yalnız bıraktığını iddia ediyor.

Bu hikâye, intihar eden askerlerin ailelerinin toplumsal damgalanma ve devlet desteğinden yoksun kalmasını gözler önüne seriyor.

Viktoria’nın Kayıp Eşi Andriy

Lviv’de tanıştığımız Viktoria, eşi Andriy’nin intiharını anlatıyor. Andriy, doğuştan kalp rahatsızlığı olmasına rağmen şoför olarak keşif birliğinde görev yaptı ve Herson’un kurtuluşu gibi kritik çatışmalara tanık oldu.

Haziran 2023’te Viktoria, Andriy’nin intihar ettiğini bildiren bir telefon aldığını hatırlıyor: “Sanki dünya başıma yıkılmıştı”. Cesedi 10 gün sonra geldi, ancak görebilmesi için izin verilmedi. Avukatı, ölümüne ilişkin soruşturmada tutarsızlıklar tespit etti ve Ukrayna ordusu soruşturmayı yeniden başlatmayı kabul etti.

Dul Asker Eşlerinin Dayanışma Ağı

Oksana Borkun, intihar sonucu kaybeden askerlerin dul eşlerinden oluşan bir çevrimiçi topluluğu yönetiyor. Şu anda yaklaşık 200 aileye destek sağlıyor. “İntihar bir kahramanlık değil; insanlar böyle düşünüyor” diyor Oksana.

Bazı kiliseler cenaze töreni düzenlemeyi reddediyor, bazı kasabalar da fotoğrafları anıt duvarına asmıyor. Aileler resmi açıklamalara şüpheyle yaklaşıyor ve adalet arıyor.

Askeri Din Görevlisi ve Ombudsman Görüşleri

Peder Boris Kutovyi, askere alınan birçok kişinin psikolojik olarak savunmasız olduğunu belirtiyor. “Her intihar, bir yerde başarısız olduğumuz anlamına gelir” diyor. “Tek bir intihar bile çok fazla” ifadeleriyle sistemik eksikliği vurguluyor.

Ukrayna askeri ombudsmanı Olha Reshetilova ise her ay ortalama dört askeri intihar vakası bildirildiğini kabul ediyor ve reform ihtiyacını dile getiriyor: “Düzgün bir askeri psikoloji okulu kurmak yıllar alır”. Reshetilova, ailelerin gerçeği bilme hakkı olduğunu ve bazı vakaların cinayetleri örtbas edebileceğini belirtiyor.

Uluslararası ve Yerel Tepkiler

2023 yılının başında Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, 46 bin asker ve subayın öldüğünü kabul etmişti. Batılı uzmanlar bu rakamın gerçeklerin altında olduğunu söylüyor. Ancak intihar eden askerlerin sayısı resmi istatistiklerde yer almıyor; yetkililer bu vakaları “munferit olaylar” olarak nitelendiriyor.

İnsan hakları savunucuları, bu sayının yüzlerce olabileceğine inanıyor ve devletin bu trajediyi kamusal alanda görünür kılması gerektiğini savunuyor. “Bu insanlar komşularımız, meslektaşlarımızdı; onlara ne kadar sıcak yaklaşırsek, o kadar az trajedi yaşanır” diyor Reshetilova.

Gelecek İçin Çözüm Önerileri

Uzmanlar, asker psikolojisi eğitimlerinin zorunlu kılınması, sahada psikologların bulunması ve intihar vakalarının şeffaf raporlanmasını öneriyor. “Ailelerin gerçeği bilme hakkı var” diyerek, devletin ailelere tazminat, anma töreni ve resmi takdir sağlaması gerektiği vurgulanıyor.

Bu sessiz trajedi, savaşın sadece cephane ve toprak kayıplarıyla ölçülmediğini, aynı zamanda ruh sağlığı ve toplumsal dayanıklılık üzerindeki derin etkilerini de ortaya koyuyor.