Uzman Psikolog Şeyda Betül Kılıç: Utanç, İnsanı İzole Eden En Güçlü Duygulardan Biri

Utancın Tanımı ve Psikolojik Önemi

Utanç, kişinin sosyal çevresinde kabul görmeme korkusuyla ortaya çıkan, derin bir mahcubiyet ve küçük düşme hissidir. Psikologlar, bu duygunun insan davranışlarını şekillendiren en güçlü motivasyon kaynaklarından biri olduğunu kabul eder. Uzman psikolog Şeyda Betül Kılıç, bu duygunun yalnızca duygusal değil, aynı zamanda bedensel bir boyutu olduğunu da vurguluyor.

Klinik Programda Konuşulanlar

İyilik İyileştirir programının bir bölümünde, Kılıç Metin Aydın‘a utancın birey üzerindeki yıkıcı etkilerini detaylı bir şekilde anlattı. “Utanç, ‘Bende bir sorun var’ dedirten ve insanı izole eden duygulardan biridir” diyerek, bu duygunun sosyal izolasyona yol açabileceğini belirtti.

Uzman, “Yoğun utanç kişiye doğduğundan beri problemli olduğunu hissettirir” ifadesiyle, uzun vadeli utanç deneyiminin özsaygıyı nasıl erittiğine dikkat çekti. Bu bağlamda, utanç yaşayan bireylerin kendilerini sürekli bir yargılamanın içinde buldukları ve bu durumun depresyon ya da anksiyete gibi diğer ruh sağlığı sorunlarına zemin hazırladığına değindi.

Bedensel Yansımalar ve Fiziksel Tepkiler

Kılıç, utancın bedensel bir tepkisi olduğunu ve “Utanç kadar bedenselleşen başka bir duygu yoktur” sözleriyle bu duygunun somatik etkilerini özetledi. Kalp atışında hızlanma, terleme, mide bulantısı gibi semptomların sıkça rapor edildiğini hatırlattı.

Bu fiziksel belirtiler, bireyin sosyal ortamlardan kaçınmasına, izolasyonun derinleşmesine ve zamanla psikososyal fonksiyonların bozulmasına neden olabiliyor. Uzman, bu tür belirtilerin fark edilmesinin erken müdahale açısından kritik olduğunu vurguladı.

Konuşturmanın ve Kabul Etmenin İyileştirici Gücü

Kılıç, “Utanç, hakkında konuşula konuşula hafifler” diyerek, duygunun dışa vurulmasının iyileştirici etkisine işaret etti. Kişinin duygusunu ifade etmesi, hem kendini yeniden tanımlamasına hem de sosyal destek ağlarıyla yeniden bağ kurmasına yardımcı olur.

Bu bağlamda, psikologlar danışanları duygularını bastırmak yerine “süreçte izin vermek” ve duygusal deneyime alan açmak yönünde yönlendiriyor. “Bir şeyden etkilendiğimizde bunu hemen düzeltmeye çalışmak bazen patoloji yaratabilir” şeklindeki uyarısı, duygusal düzenleme stratejilerinin dengeli olmasını öneriyor.

Pratik Öneriler ve Günlük Hayata Entegrasyon

Uzman, izleyicilere utançla başa çıkmak için birkaç pratik öneri sundu:

• Farkındalık egzersizleri: Duyguyu tanımlamak ve bedenin tepkilerini gözlemlemek.
• Yazma terapisi: Duyguları bir günlüğe dökmek, içsel bir diyalog oluşturmak.
• Sosyal paylaşım: Güvendiğimiz bir arkadaş ya da terapistle duyguyu tartışmak.
• Fiziksel aktivite: Hafif egzersizler, utancın fiziksel semptomlarını hafifletebilir.

Bu önerilerin, utanç duygusunun yoğunluğunu azaltarak bireyin kendine ve çevresine daha sağlıklı bir şekilde bağlanmasını desteklediği belirtiliyor.