Zelenskiy’den 20 Maddelik Barış Planı: Çatışmayı Sonlandırma Çabası

Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, ABD ile yürüttüğü barış müzakereleri kapsamında 20 maddelik yeni bir barış planını açıkladı. Plan, çatışmanın sona ermesi ve bölgesel istikrarın sağlanması için bir çerçeve sunuyor.

Planın Temel İçerikleri

Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, Miami’deki bir basın toplantısında, “Bu 20 madde, savaşın sona erdirilmesi için en kapsamlı çerçeveyi oluşturuyor” diyerek planı tanıttı. Plan, Rusya’nın Ukrayna’yı yeniden işgal etmesi durumunda ABD, NATO ve Avrupa ülkelerinin koordineli bir askeri müdahale yapmasını güvence altına alıyor. Ayrıca, Ukrayna birliklerinin doğu hattında geri çekilmesi ve bu alanların silahsızlandırılmış ekonomik bölgeler hâline getirilmesi öneriliyor.

Planın bazı kritik maddeleri şunlar:

1. Ukrayna’nın egemenliğinin yeniden teyit edilmesi.
2. Rusya‑Ukrayna arasında saldırmazlık anlaşması imzalanması.
3. Ukrayna’ya güçlü güvenlik garantileri sağlanması.
4. Ukrayna Silahlı Kuvvetlerinin sayısının barış zamanında 800 bin olarak kalması.
5. NATO’nun 5. maddesinde belirtilen güvenlik garantilerinin yürürlüğe girmesi.
6. Rusya’nın saldırmazlık politikasının resmileştirilmesi.
7. Ukrayna’nın AB üyeliği ve Avrupa pazarına ayrıcalıklı erişim hakkı.
8. Küresel kalkınma paketi ve yatırım anlaşması.
9. Rus saldırganlığının yol açtığı zararların tazmini.
10. Serbest ticaret anlaşması sürecinin hızlandırılması.
11. Nükleer silahların yayılmasını önleme taahhüdü.
12. Zaporijya Nükleer Santrali’nin ortak işletimi.
13. Eğitim ve kültür programları.
14. Donetsk bölgesinde silahsız ekonomik bölge.
15. Bölgesel düzenlemelere saygı.
16. Denizcilik ve ticaret özgürlüğü.
17. İnsani yardım komitesi.
18. Seçim takvimi ve sıkıyönetim kaldırılması.
19. Barış Konseyi gözetimi.
20. Tam ateşkes.

Uluslararası Tepkiler

Planın açıklanmasının hemen ardından ABD ve NATO yetkilileri, önerilerin “gerçekçi ve kapsamlı” olduğunu belirterek, “Ukrayna’nın güvenliğini sağlamada kararlı olduğumuzu” vurguladı. “Bu plan, sadece bir ateşkes değil, uzun vadeli bir barışın temellerini atıyor” şeklinde bir açıklama yapıldı.

Avrupa Birliği ise ekonomik bölge teklifine olumlu bakarken, Rusya ise planın “Ukrayna’nın toprak bütünlüğüne yönelik bir tehdit” olduğunu iddia ederek, “Kendi güvenlik kaygılarını göz ardı edemeyiz” şeklinde yanıt verdi.

Planın Zorlukları ve Eleştirileri

Plan, birçok uzman tarafından “ambisyonlu fakat uygulanabilirliği zor” olarak değerlendiriliyor. Özellikle Donetsk’teki silahsız ekonomik bölge önerisi, bölgedeki nüfusun hâlâ büyük bir kısmının Rusya yanlısı olması nedeniyle tartışma yaratıyor. Ayrıca, nükleer santralin ortak işletimi konusunun hâlâ çözülmemiş iki önemli sorun arasına giriyor.

Ukrayna içinde ise bazı politikacılar, planın “kamuoyunun geniş bir mutabakatını almadan” hazırlandığını ve “referandum olmadan uygulanmasının meşruiyet sorunları doğuracağını” söylüyor. Diğer yandan, muhalefet partileri, “Güvenlik garantilerinin NATO’nun doğrudan müdahalesine yol açması durumunda, Ukrayna’nın bağımsız karar alabilme yetisini zayıflatacağını” öne sürüyor.

Gelecek Beklentileri

Planın resmi olarak imzalanması ve uygulanmaya konulması için Rusya’nın da onayı gerekiyor. Zelenskiy, “İki seçenek var: ya savaş devam edecek ya da kapsamlı bir barış anlaşması imzalanacak” diyerek, “Bu teklif, Rusya’nın da mantıklı bir çıkarı olduğunu gösteriyor” şeklinde bir mesaj verdi.

Uzmanlar, eğer planın Barış Konseyi tarafından izlenmesi ve uluslararası yaptırımların uygulanması sağlanırsa, çatışmanın bir yıl içinde büyük ölçüde azalma gösterebileceğini öngörüyor. Ancak, Rusya’nın askeri harekatı ve bölgedeki milis grupların tutumu, sürecin kırılgan olmasına yol açabilir.

Bu gelişmeler ışığında, uluslararası toplumun “diplomatik çabaları hızlandırması”, “güvenlik garantilerini somut adımlara dökmesi” ve “ekonomik yeniden yapılandırma için fonların hızlı bir şekilde devreye alınması” kritik öneme sahip.

Planın uygulanması durumunda, Ukrayna’nın AB üyeliği süreci ve kapsamlı ekonomik yeniden yapılandırma da yeni bir dönemin habercisi olabilir. Ancak tüm bu hedeflerin gerçekleşebilmesi, tarafların iyi niyetli ve şeffaf bir diyalog içinde olmalarına bağlıdır.